Спасибо, Родина моя. Сборник стихов / Четтирдим, мээң төрээн чуртум
Размер шрифта: 13
* * *
© Николай Куулар, текст, 2025
© Юрий Татаренко, перевод, 2025
© Союз писателей России, 2025
© Анна Головина, верстка 2025
Тывалар бис
- Өндүр-бедик, даглар ышкаш, сүзүктүг бис,
- Өндүр-делгем, ховулар дег, сеткилдиг бис,
- Өндүр-шыргай, тайгалар дег, бодалдыг бис,
- Өндүр-түрлүг, шорааннар дег, соруктуг бис —
- Тыныжывыс хостуг болгаш, боогдал билбес
- Тывалар бис, уранхайлар уктуг чон бис.
- Кем-Хемчик, Эрзин-Тес… дээр шапкын хемнер
- Кеди-чолче агып бадып, хей-аът киирген,
- Чазып-буспаан эртинелер үүжелерин
- Салгалы дээш хайыралап кадагалаан,
- Дыңнаксанчыг хөөмей ырын бараалгаткан
- Тывалар бис, уранхайлар уктуг чон бис.
- Оду өшпээн хонаштарның чүректери
- Ортаа оран кезик-чамдыын чырыткылаан,
- Ынак төрээн чуртувуска эргеленип,
- Ырап деспейн, ээлери бооп артып калган,
- Дываажаң-даа аазаар болза, солуп өлбес
- Тывалар бис, уранхайлар уктуг чон бис.
- Сүзүүвүстү, соруувусту херечилээн
- Чүс-чүс бурун тураскаалдар ыдыкшыткан,
- Чүден артык – Ада-Дээрге, Ие-черге
- Чүдүлгезин сеткилинде хандыр шыгжаан,
- Дылы-имин кезээ-мөңге уттуп кагбас
- Тывалар бис, уранхайлар уктуг чон бис.
- Делегейниң кайы-даа бол булуңунга
- Сүрээденчиг, девиденчиг байдалдарда
- Деткерилдир эзиннеп кээр чажыт күчү
- Чүгле төрээн, чүгле ынак чуртундан кээр —
- Тынын алыр чаңгыс дээди хоргадалдыг
- Тывалар бис, уранхайлар уктуг чон бис.
Тувинцы мы
- Мы с верою – могучей, словно горы,
- С душою – необъятной, словно степи,
- Мы с мыслями густыми, как тайга,
- Мы с волей, непреклонной, как скала,
- С дыханием свободным, словно ветер,
- Тувинцы мы, наш род из урянхаев.
- Бурлящие притоки Енисея
- Заветным звуком пенья горлового
- Нас вдохновляют, указав дорогу
- К сокровищам, доселе неоткрытым,
- Прибережённым для потомков наших,
- Тувинцы мы, наш род из урянхаев.
- Сердца кочевий, яркие огни
- Полмира освещают неустанно,
- Мы любим родину – неистово и нежно,
- Мы будем с нею вечно неразлучны,
- Её мы ни на что не променяем,
- Тувинцы мы, наш род из урянхаев.
- Мы памятники древности считаем
- Свидетелями мужества и духа —
- Что завещали нам язык не забывать —
- И стойкими хранителями веры
- В Отца Небесного и Мать Земную,
- Тувинцы мы, наш род из урянхаев.
- И в самом дальнем уголке планеты,
- Где нас опасность всюду поджидает,
- Нас окрыляет, воодушевляет
- Огромная невиданная сила,
- Что из глубин земли родной исходит —
- Тувинцы мы, наш род из урянхаев.
Торгалыг
- Кылаң дамдың дөгерези – дамырымда,
- Кый деп чыдар саарыгларың төрээн ыры
- Шүлүктерим аяны бооп, сырыны бооп,
- Чүрээм биле ханым сенде тудуш, хемим.
- Анай чаштан амым болуп агып чыткан
- Адырларың адын адааш, дирли бээр мен:
- Шаалааш, Боскан, Ак-Тал, Чоза, Кадыгбайлар
- Шалырашкан агымнары – өпейим-дир!
- «Торгалыг!» деп хунук ырлап чанган куштар
- Дооза чыгыы чазын дедир ужуп келир —
- Оглуң мен-не ортаа оран каггаш баргаш,
- Олчаан сени эргип көөрүм кандыг ирги?!
- Катап база чаяаттынар салым турза,
- Кагый берген эриннерим сагынганын
- Чидирер дээш, сээң ногаан эрииңге-ле
- Чиңге хаак бооп чайганзымза – аксым кежии.
- Оо, өршээ, Деңгер-дээрлер хайырлаза,
- Оолчугаш бооп бодарап кээр арга турза,
- Үнүп чыдар бажыңдыва ам бир четсе —
- Үнүм хөнүп, чаа шүлүүм эгелезе!
- Ужарлыг хем, амырак хем Торгалыымда
- Уран-шевер, мөге-шыырак угу-дөзүм
- Салгалынга келир үе өршээлдиг бооп,
- Саарыгларың ыдык ыры үзүлбезин!
Таёжная речушка Торгалыг
- Сверкающие капли в моих найдутся венах,
- И песни перекатов готовят к переменам.
- Весёлое журчанье стихам моим созвучно.
- О, Торгалыг, душою с тобой мы неразлучны.
- Всю жизнь твои притоки в моё нутро впадали,
- Их песен колыбельных все в доме нашем ждали.
- Названья рек таёжных – как услажденье слуха.
- Не дай мне Бог увидеть, что русло ваше сухо.
- Курлычат журавли – я «Торгалыг!» расслышу,
- Весной они вернутся – я стану ростом выше.
- А если мир покину – наутро иль под вечер —
- Найду ли я дорогу обратно, к милой речке?
- Но если оживу я одной прекрасной ночью —
- Всё мелкая рыбёшка от радости подскочит, —
- Хотел бы я от ветра на берегу зелёном
- Качаться веткой гибкой – и умиротворённой.
- Когда по воле Неба в мальчишку превращусь я,
- То снова научусь я на солнце глаз не щурить,
- К истоку Торгалыга приду, настрою голос,
- Начну сердца людские, как Пушкин, жечь глаголом!
- Со звуком Торгалыга всегда сверяться буду —
- Стихи мои услышат, наверное, повсюду…
- Надеюсь, что потомки забудут о пирожных —
- И разгадают тайну глотка воды таёжной!
Четтирдим, мээң тѳрээн чуртум
- Четтирдим, мээң тѳрээн чуртум, четтирдим дээйн.
- Чериң кырын базып чоруур эргелиим дээш,
- Ак-кѳк хемнер агымының шапкыны дээш,
- Ажай-буурул тайгаларың кадыры дээш,
- Эзимнериң шургуттунмас шыргайы дээш,
- Эзир ушкан бедик дээриң аязы дээш,
- Кавайым сээң чүрээм билген чаражың дээш,
- Хайыралың кѳрүп чоруур ѳѳрүшкүм дээш,
- Четтирдим, мээң тѳрээн чуртум, четтирдим дээйн.
- Ажылчынның, тараажының ижи-биле
- Аян кирген шырай-арның чалыызы дээш,
- Ѳске черден мени кый дээр тѳрээниң дээш,
- Йѳрээл ырым чүгле сеңээ эргимиң дээш,
- Ѳлү бергеш, довурааңга холужа бээр,
- Ѳскээр читпес, кезээң болуп артарым дээш,
- Ѳпей ырың тыва дылга хѳңнүм чайгап,
- Ѳгбелерим сѳзүн билип чоруурум дээш,
- Сеткилимни чазап чаартыр мергениң дээш,
- Четтирдим, мээң тѳрээн чуртум, четтирдим дээйн.
Продолжить чтение
