Спасибо, Родина моя. Сборник стихов / Четтирдим, мээң төрээн чуртум

Размер шрифта:   13
Спасибо, Родина моя. Сборник стихов / Четтирдим, мээң төрээн чуртум

* * *

© Николай Куулар, текст, 2025

© Юрий Татаренко, перевод, 2025

© Союз писателей России, 2025

© Анна Головина, верстка 2025

Тывалар бис

  • Өндүр-бедик, даглар ышкаш, сүзүктүг бис,
  • Өндүр-делгем, ховулар дег, сеткилдиг бис,
  • Өндүр-шыргай, тайгалар дег, бодалдыг бис,
  • Өндүр-түрлүг, шорааннар дег, соруктуг бис —
  • Тыныжывыс хостуг болгаш, боогдал билбес
  • Тывалар бис, уранхайлар уктуг чон бис.
  • Кем-Хемчик, Эрзин-Тес… дээр шапкын хемнер
  • Кеди-чолче агып бадып, хей-аът киирген,
  • Чазып-буспаан эртинелер үүжелерин
  • Салгалы дээш хайыралап кадагалаан,
  • Дыңнаксанчыг хөөмей ырын бараалгаткан
  • Тывалар бис, уранхайлар уктуг чон бис.
  • Оду өшпээн хонаштарның чүректери
  • Ортаа оран кезик-чамдыын чырыткылаан,
  • Ынак төрээн чуртувуска эргеленип,
  • Ырап деспейн, ээлери бооп артып калган,
  • Дываажаң-даа аазаар болза, солуп өлбес
  • Тывалар бис, уранхайлар уктуг чон бис.
  • Сүзүүвүстү, соруувусту херечилээн
  • Чүс-чүс бурун тураскаалдар ыдыкшыткан,
  • Чүден артык – Ада-Дээрге, Ие-черге
  • Чүдүлгезин сеткилинде хандыр шыгжаан,
  • Дылы-имин кезээ-мөңге уттуп кагбас
  • Тывалар бис, уранхайлар уктуг чон бис.
  • Делегейниң кайы-даа бол булуңунга
  • Сүрээденчиг, девиденчиг байдалдарда
  • Деткерилдир эзиннеп кээр чажыт күчү
  • Чүгле төрээн, чүгле ынак чуртундан кээр —
  • Тынын алыр чаңгыс дээди хоргадалдыг
  • Тывалар бис, уранхайлар уктуг чон бис.

Тувинцы мы

  • Мы с верою – могучей, словно горы,
  • С душою – необъятной, словно степи,
  • Мы с мыслями густыми, как тайга,
  • Мы с волей, непреклонной, как скала,
  • С дыханием свободным, словно ветер,
  • Тувинцы мы, наш род из урянхаев.
  • Бурлящие притоки Енисея
  • Заветным звуком пенья горлового
  • Нас вдохновляют, указав дорогу
  • К сокровищам, доселе неоткрытым,
  • Прибережённым для потомков наших,
  • Тувинцы мы, наш род из урянхаев.
  • Сердца кочевий, яркие огни
  • Полмира освещают неустанно,
  • Мы любим родину – неистово и нежно,
  • Мы будем с нею вечно неразлучны,
  • Её мы ни на что не променяем,
  • Тувинцы мы, наш род из урянхаев.
  • Мы памятники древности считаем
  • Свидетелями мужества и духа —
  • Что завещали нам язык не забывать —
  • И стойкими хранителями веры
  • В Отца Небесного и Мать Земную,
  • Тувинцы мы, наш род из урянхаев.
  • И в самом дальнем уголке планеты,
  • Где нас опасность всюду поджидает,
  • Нас окрыляет, воодушевляет
  • Огромная невиданная сила,
  • Что из глубин земли родной исходит —
  • Тувинцы мы, наш род из урянхаев.

Торгалыг

  • Кылаң дамдың дөгерези – дамырымда,
  • Кый деп чыдар саарыгларың төрээн ыры
  • Шүлүктерим аяны бооп, сырыны бооп,
  • Чүрээм биле ханым сенде тудуш, хемим.
  • Анай чаштан амым болуп агып чыткан
  • Адырларың адын адааш, дирли бээр мен:
  • Шаалааш, Боскан, Ак-Тал, Чоза, Кадыгбайлар
  • Шалырашкан агымнары – өпейим-дир!
  • «Торгалыг!» деп хунук ырлап чанган куштар
  • Дооза чыгыы чазын дедир ужуп келир —
  • Оглуң мен-не ортаа оран каггаш баргаш,
  • Олчаан сени эргип көөрүм кандыг ирги?!
  • Катап база чаяаттынар салым турза,
  • Кагый берген эриннерим сагынганын
  • Чидирер дээш, сээң ногаан эрииңге-ле
  • Чиңге хаак бооп чайганзымза – аксым кежии.
  • Оо, өршээ, Деңгер-дээрлер хайырлаза,
  • Оолчугаш бооп бодарап кээр арга турза,
  • Үнүп чыдар бажыңдыва ам бир четсе —
  • Үнүм хөнүп, чаа шүлүүм эгелезе!
  • Ужарлыг хем, амырак хем Торгалыымда
  • Уран-шевер, мөге-шыырак угу-дөзүм
  • Салгалынга келир үе өршээлдиг бооп,
  • Саарыгларың ыдык ыры үзүлбезин!

Таёжная речушка Торгалыг

  • Сверкающие капли в моих найдутся венах,
  • И песни перекатов готовят к переменам.
  • Весёлое журчанье стихам моим созвучно.
  • О, Торгалыг, душою с тобой мы неразлучны.
  • Всю жизнь твои притоки в моё нутро впадали,
  • Их песен колыбельных все в доме нашем ждали.
  • Названья рек таёжных – как услажденье слуха.
  • Не дай мне Бог увидеть, что русло ваше сухо.
  • Курлычат журавли – я «Торгалыг!» расслышу,
  • Весной они вернутся – я стану ростом выше.
  • А если мир покину – наутро иль под вечер —
  • Найду ли я дорогу обратно, к милой речке?
  • Но если оживу я одной прекрасной ночью —
  • Всё мелкая рыбёшка от радости подскочит, —
  • Хотел бы я от ветра на берегу зелёном
  • Качаться веткой гибкой – и умиротворённой.
  • Когда по воле Неба в мальчишку превращусь я,
  • То снова научусь я на солнце глаз не щурить,
  • К истоку Торгалыга приду, настрою голос,
  • Начну сердца людские, как Пушкин, жечь глаголом!
  • Со звуком Торгалыга всегда сверяться буду —
  • Стихи мои услышат, наверное, повсюду…
  • Надеюсь, что потомки забудут о пирожных —
  • И разгадают тайну глотка воды таёжной!

Четтирдим, мээң тѳрээн чуртум

  • Четтирдим, мээң тѳрээн чуртум, четтирдим дээйн.
  • Чериң кырын базып чоруур эргелиим дээш,
  • Ак-кѳк хемнер агымының шапкыны дээш,
  • Ажай-буурул тайгаларың кадыры дээш,
  • Эзимнериң шургуттунмас шыргайы дээш,
  • Эзир ушкан бедик дээриң аязы дээш,
  • Кавайым сээң чүрээм билген чаражың дээш,
  • Хайыралың кѳрүп чоруур ѳѳрүшкүм дээш,
  • Четтирдим, мээң тѳрээн чуртум, четтирдим дээйн.
  • Ажылчынның, тараажының ижи-биле
  • Аян кирген шырай-арның чалыызы дээш,
  • Ѳске черден мени кый дээр тѳрээниң дээш,
  • Йѳрээл ырым чүгле сеңээ эргимиң дээш,
  • Ѳлү бергеш, довурааңга холужа бээр,
  • Ѳскээр читпес, кезээң болуп артарым дээш,
  • Ѳпей ырың тыва дылга хѳңнүм чайгап,
  • Ѳгбелерим сѳзүн билип чоруурум дээш,
  • Сеткилимни чазап чаартыр мергениң дээш,
  • Четтирдим, мээң тѳрээн чуртум, четтирдим дээйн.
Продолжить чтение